"A Comedian died last night"
We schrijven oktober 1985, maar niet zoals wij dat jaar kennen. Richard Nixon is namelijk aan zijn derde termijn begonnen en de Koude Oorlog staat op het punt over te koken. Vijf voor twaalf geeft de doomsday clock aan. Kielekiele dus. Tegelijkertijd zijn de 'Watchmen', een groep gekostumeerde vigilantes die rond de jaren '50 het recht in eigen hand namen, in de ban gedaan en ondergedoken. Sommigen werken voor de regering; ze staken bijvoorbeeld een handje toe bij het winnen van de Vietnamoorlog. Wanneer één van hen – The Comedian – wordt vermoord gaat de ex-Watchman Rorschach op onderzoek uit.
Eigenlijk is het onmogelijk en een doodzonde om het plot van Watchmen in enkele regels te willen vatten. Het doet namelijk geen recht aan het gelaagde verhaal dat in de comic uit de doeken wordt gedaan. Regisseur Snyder doet er zelf ook liefst 163 minuten over en dan nog zullen kritische fans bepaalde ontbrekende zaken aankaarten. Zo blijft de achtergrond van enkele personages vaag, wat één van de redenen is dat de uiteindelijke villain nogal tegenvalt (al zal dat nog wel vaker voor komen nu we de Joker gewend zijn). Toch is de film voor de leek prima te volgen, maar dan moet niet te vaak af worden gedwaald tijdens het genieten van de visuele pracht en praal. De complexe vertelstructuur vol flashbacks en veranderende perspectieven is namelijk wel intact gebleven. Gelukkig neemt Snyder (zelf een groot fan) uitgebreid de tijd om alles te introduceren en laat hij zich niet verleiden tot het achterstellen van het verhaal ten gunste van publiektrekkende actiescènes. "The world will look up and shout: 'Save us!'…"
Ondanks zijn lengte en Snyder’s geduldige regie zit Watchmen alsnog prop- en propvol. Je zou er zo drie films van kunnen maken: een arthousekraker vol pretenties, een keiharde R-rated actiefilm en een no-nonsense superheldenfilm. Niettemin doet de film aan als één geheel. 'Slick' genoeg om publiek te trekken en geld te vangen, maar toch ook bereid om heel veel nieuwe, toffe dingen te doen. Zodoende nestelt de film zich lekker in het schemergebied tussen mainstream Hollywoodspektakel en de wat gedurfdere arthouse cinema. Denk Fight Club, denk Sin City. Uniek en vernieuwend voor diegenen die er kijk op hebben, fijn wegkijkvoer voor de massa. De gulden middenweg, zullen we maar zeggen.Waar te beginnen? Misschien bij Dr. Manhattan, de enige die daadwerkelijk over echte superkrachten – iets met een nucleair ongeluk, ach ja – beschikt, maar juist daardoor steeds verder van menselijke emoties verwijderd raakt. Zo lijkt hij geen schaamte te kennen: zijn blauwgloeiende pielemuis bungelt vaak wat plompverloren in beeld. Maar ook voor andere irrationele concepten – liefde, mededogen, tact – is blijkbaar geen plaats wanneer je de wereld op subatomisch niveau naar je hand kunt zetten en je je eigen verleden en toekomst kunt zien. Het is het gebrek aan empathie bij Dr. Manhattan dat de mensheid uiteindelijk de kop kan kosten.
"…and I'll look down and whisper: 'No.'"
Schrijnend is het: zij die ondanks allerlei privébeslommeringen bereid zijn te helpen, worden opgejaagd, terwijl de enige die de naderende Apocalyps kan tegenhouden op Mars geniet van het mensloze landschap. Die planeet heeft zonder problemen miljoenen jaren standgehouden. Is geen spat veranderd. Wat voor bestaansrecht heeft de mens dan helemaal als wordt gekeken naar de schade die ze op aarde aanrichten?Inderdaad, Watchmen druipt van het pessimisme. Met name de raspende voiceover van de misantropische Rorschach en de treffende soundtrack dragen hier aan bij. Even klinkt er hoop wanneer in de schitterende, minutenlange creditsequentie Bob Dylan’s "The Times They Are A-Changin'" door de zaal schalt. Al snel blijkt echter dat deze veranderingen niet positief zijn. The Comedian wordt begraven onder de bezwerende klanken van Simon & Garfunkel’s "The Sound of Silence" en een rauwe seksscène wordt cynisch ondersteund door Leonard Cohen’s "Hallelujah". Verder komen onder andere nog Jimi Hendrix’ "All Along The Watchtower", Wagner’s "Die Walküre" (inderdaad, tijdens de Vietnamoorlog) en Nena’s "99 Luftballons" voorbij. Stuk voor stuk iconische songs met veelzeggende inhoud die de gangbare maar matige score van Tyler Bates naar de achtergrond verwijzen.
Visueel spierballenvertoon
En wat ziet het er allemaal fantastisch uit. Het is duidelijk te zien dat Snyder de comic als storyboard heeft gebruikt. Met prachtig lang uitgerekt camerawerk vliegt Snyder door de panels. Het stijlvolle kleurenpalet is raak, de locaties spreken tot de verbeelding en de effecten overtuigen. De wisselwerking tussen slow motion en fast forward in de actiescènes waarmee Snyder in 300 hoge ogen gooide, is ook in Watchmen van de partij. Weliswaar ontbreken de zwaarden, maar aan brute kracht is niets ingeboet. Botten kraken, bloed vloeit en de knalharde vuistslagen resoneren lekker met het pompende montageritme.De sterrenloze cast staat geheel in dienst van het verhaal en het visuele spierballenvertoon, al is Jackie Earle Haley’s invulling van Rorschach wel een eervolle vermelding waard. Nors, bruut, meedogenloos. En de manier waarop hij de geweldige quote "I'm not locked up in here with you. You're locked up in here with me!!!" aflevert… Kippenvel.
Al met al is het prettig om te zien dat grote budgetten en esthetisch avontuur steeds vaker en beter door één deur passen. Alleen daarom al zou Watchmen, een film die bijna verloren ging in productioneel geharrewar (zie special), gekoesterd moeten worden.
