Parallellen
Althans, zo staat het dan geschreven. Waar of niet, Zwick vond het kennelijk een mooi verhaal. In Defiance verweeft hij het met de geschiedenis van de gebroeders Bielski, waarvan wél zeker is dat ze echt bestaan hebben. Tuvia (Daniël Craig), Zus (Liev Schreiber), Asael (Jamie Bell) en Aron (George MacKay) weten te ontsnappen aan de Nazi-razzia’s in Oost-Polen en vluchten het bos in. Al snel ontmoeten ze meer en meer lotgenoten en samen proberen ze te overleven door een kamp op te slaan en guerrillastrijd te leveren.
Tuvia, de oudste van het Bielskigeslacht, heeft de leiding op zich genomen. Hij heeft zijn vergelding voor de dood van zijn ouders en vrouw al gehad. Zijn iets jongere broer Zus niet, wat de jarenlange broedertwist tussen de twee doet oplaaien. De trotse Zus is het niet eens met het op diplomatie gebaseerde leiderschap van Tuvia. "We must not become like them!", pleit Tuvia, maar Zus zint op wraak: 'No, but at least we can kill like them".Al snel drijft het meningsverschil de broers uiteen. Zus sluit zich aan bij Russische partizanen, terwijl Tuvia achterblijft om de steeds groter wordende groep te organiseren. Vanaf dit punt worden de parallellen met het Exodusverhaal steeds explicieter. Bijvoorbeeld het dalende vertrouwen in het leiderschap van Tuvia/Mozes door toedoen van de barre leefomstandigheden, de verdeeldheid in de rangen en het bloed dat hierdoor vloeit, de scène waarin de vluchtelingen hand in hand een moeras 'scheiden' en de relatie tussen Tuvia en Zus tegenover die tussen Mozes en Aäron (niet te verwarren met de naam van het jongste broertje uit deze film). De Sinaï-woestijn mag dan vervangen zijn door de (uiterst fraaie) Oost-Europese naaldwouden, veel verschil maakt deze locatiewisseling verder niet.
Nuances
Tegelijkertijd wordt er druk gereflecteerd op de tegenstellingen oost/west, communisme/kapitalisme en politiek/religie. Waarbij het blijkbaar noodzakelijk is om het geheel nog te personifiëren door middel van de weinig subtiele aanwezigheid van een 'intellectueel' en een rabbi. Wat dat betreft toont Zwick zich in de pen net zo tactloos als achter de camera.Het is evenwel alleraardigst om te zien hoe Marxistische idealen tegenover kapitalistische komen te staan. Zo menen de "jagers' die voor het voedsel zorgen dat zij meer eten verdienen, terwijl Tuvia blijft hameren op saamhorigheid en commune. Al snel ontstaat een vorm van klassenverschil en er is zelfs een embargo op het krijgen van kinderen van kracht, wat sterk doet denken aan de situatie in China. Er is nu eenmaal niet genoeg om meer monden te voeden.
Het leidt allemaal tot een aangename hoeveelheid nuance. De Duitsers staan natuurlijk nog steeds te boek als de 'bad guy', maar aan de sympathiserende kant is duidelijk niet alles koek en ei. Het Joodse volk is vaak een passieve instelling aangaande conflictsituaties verweten, wat terugkomt in een scène waarin wordt gesteld dat tijd het enige wapen van de Joden is. Gevangen in de ghetto's wordt het lot afgewacht zonder in actie te komen. Defiance geeft aan dat, hoewel de Bielski’s zeker niet unaniem verheerlijkt worden, er toch ook Joden waren die de oppressie probeerden te trotseren ("to defy", zie titel film).
Formulewerk
Dat gezegd hebbende, vervalt Defiance toch regelmatig in de gezapige heroïek en melige sentimenten die we van Edward Zwick gewend zijn. Het is en blijft formulewerk, met een doodsaaie soundtrack en visueel weinig scènes die boven de middelmaat uitspringen. Zo vindt Zwick het nota bene nodig om toch nog even een bommetje vlakbij Craig te laten ontploffen, zodat hij lekker even een pieptoon kan laten horen en een wazig filter over het beeld kan plakken. Flauwe gimmick. Been there, done that.De cast speelt sterk, al blijft het lastig voor regisseurs om een consequente taalbalans te vinden. Dan wordt – ook door de hoofdrolspelers – vloeiend Pools gesproken, dan is het weer nodig om te rommelen met zwaar aangezette accenten. Het is belangrijk voor de beleving om hier op tijd doorheen te prikken, anders kan een lange zit tegemoet worden gezien. Met meer dan twee uur neemt Defiance namelijk uitgebreid de tijd om de tweede Exodus te behandelen. Aan de andere kant, Mozes en zijn volgelingen dwaalden ook meer dan veertig jaar door de woestijn.
