Kijkwijzer adviseert niet over geschiktheid
De adviesleeftijd van Kijkwijzer betekent niet dat een televisieprogramma of film ook zonder meer geschikt is voor kinderen vanaf die leeftijd. Daarover doet Kijkwijzer geen uitspraak. Een voorbeeld: een serieuze documentaire heeft het advies Alle Leeftijden (AL), omdat deze geen schadelijke beelden voor kinderen bevat. De film kan echter toch ongeschikt zijn voor kleine kinderen, omdat de inhoud te moeilijk is.
Ouders zijn zelf verantwoordelijk
Kijkwijzer oordeelt niet over de inhoud of kwaliteit van televisieprogramma's of films. Daartoe verschillen de voorkeuren en normen van ouders te veel. Kijkwijzer waarschuwt alleen voor mogelijke schadelijke beelden in televisieprogramma's of films. Uiteindelijk zijn ouders zelf verantwoordelijk voor wat hun kinderen mogen zien.
Producten met het Kijkwijzeradvies
Op bijna alle audiovisuele producten die in Nederland worden aangeboden wordt Kijkwijzer toegepast, van televisieprogramma's en bioscoopfilms tot films op DVD en video. Op televisie wordt een uitzondering gemaakt voor nieuws- en live-programma's, omdat die niet vooraf kunnen worden geclassificeerd. Wel zijn de aanbieders verplicht rekening te houden met het uitzendtijdstip. Ook behoren kijkers vooraf gewaarschuwd te worden als er sprake is van schokkende beelden. Kijkwijzer is vanaf 2002 ingevoerd. Hierdoor kunnen in videotheken en winkels nog DVD's en video's worden aangeboden zonder of met een verouderde classificatie.
Games, internet en mobiele telefonie
Het toepassingsgebied van Kijkwijzer breidt zich steeds verder uit. Sinds april 2005 geldt Kijkwijzer ook voor een deel van het aanbod voor mobiele telefoons. Voor games bestaat er het internationale PEGI-systeem, dat veel lijkt op Kijkwijzer (zie ook www.pegi.info). Internet valt buiten de toepassing van Kijkwijzer. Het NICAM volgt de ontwikkelingen op dit gebied aandachtig.
Waar vindt u het Kijkwijzeradvies?
De pictogrammen van Kijkwijzer zijn te vinden in omroepgidsen, maar ook in bioscopen, filmladders, filmwebsites, advertenties, posters en op de verpakkingen van DVD's en video's. De pictogrammen verschijnen tevens in beeld aan het begin van een televisieprogramma. Daarnaast kan het Kijkwijzeradvies bij een televisieprogramma altijd worden geraadpleegd op Textpagina 282.
Uitzendtijden op televisieBij televisie zijn de leeftijden van Kijkwijzer verbonden aan uitzendtijden. Programma's met de classificatie Alle Leeftijden (AL) en 6 jaar mogen op ieder moment van de dag worden uitgezonden. Programma's met de classificatie 12 jaar mogen vanaf 20.00 uur worden uitgezonden en voor 16 jaar vanaf 22.00 uur.
16 jaar en de wet
De overheid heeft een wettelijke bepaling verbonden aan de leeftijdsgrens van 16 jaar. Volgens artikel 240a van het Wetboek van Strafrecht is een bioscoopexploitant strafbaar wanneer hij iemand jonger dan 16 toelaat tot een film met de classificatie 16. Of de persoon begeleid wordt door een ouder of verzorger speelt geen rol. Als er een vermoeden bestaat dat iemand nog geen 16 is, dan mag de bioscoopexploitant om een legitimatie vragen of de toegang weigeren. Ook videotheken en winkels hebben met deze wet te maken en mogen geen DVD's of video's met een 16-classificatie verhuren of verkopen aan personen jonger dan 16.
Vraag en antwoord
Kijkwijzer: waarschuwing of aanbeveling?
Kijkwijzer is een advies aan ouders. Het waarschuwt of een bioscoopfilm, DVD-productie of televisieprogramma schadelijk kan zijn voor kinderen tot een bepaalde leeftijd. Bovendien laat Kijkwijzer met pictogrammen zien wat de belangrijkste redenen voor die waarschuwing zijn: geweld, angst, seks, grof taalgebruik, alcohol- en drugsmisbruik of discriminatie. Kijkwijzer geeft geen aanbevelingen in de zin van geschiktheid, kwaliteit of goede smaak. Dat is ook niet de opdracht die het NICAM van de overheid heeft gekregen.
Wat heeft Kijkwijzer opgeleverd?
- Sinds 2001 zijn er bijna 18.000 films en televisieprogramma's* geclassificeerd.
- Meer dan 90% van de ouders vindt Kijkwijzer zinvol en meer dan 70% maakt er gebruik van.
- Door Kijkwijzer staat 40% van de ouders vaker dan voorheen stil bij mogelijke negatieve effecten op hun kinderen.
- In tegenstelling tot wat algemeen wordt aangenomen, maken lager opgeleide ouders gemiddeld vaker gebruik van Kijkwijzer.
- De invoering van Kijkwijzer heeft geleid tot een aanmerkelijk scherpere handhaving van de 16-jaar grens.
* Dit is exclusief het grote aantal tv-programma's voor Alle Leeftijden
Bestrijkt het NICAM de hele markt?
Het NICAM bestrijkt de gehele bioscoop- en televisiesector. Een klein deel van de DVD-markt onttrekt zich echter. Deels omdat een klein aantal distributeurs niet bij het NICAM of de brancheorganisatie is aangesloten en deels vanwege parallelimport uit het buitenland. Het NICAM heeft geen instrumenten om aansluiting af te dwingen en heeft de overheid al eerder op dit probleem gewezen en om steun gevraagd.
Hoe werkt classificeren met Kijkwijzer in de praktijk?
Het classificeren van audiovisuele producties gebeurt door de aanbieders zelf. Zij hebben daarvoor codeurs in dienst; in totaal zijn er 200 codeurs bij de aanbieders actief. Zij worden door het NICAM getraind en opgeleid. Deze codeurs geven niet zelf een leeftijdsindicatie bij de producties. Via een speciale internetsite geven zij antwoorden op een uitgebreide vragenlijst over de inhoud van een productie. Het NICAM systeem bepaalt op basis van die antwoorden de uiteindelijke classificatie, die vervolgens ook in een centrale database wordt opgenomen.
Waar zijn de criteria voor de classificaties op gebaseerd?
Het Kijkwijzer systeem is gebaseerd op wetenschappelijke kennis over mogelijke schadelijkheid van beelden, waardoor de classificaties meer objectief en toetsbaar zijn. Het Kijkwijzer systeem is flexibel, volgt de nieuwe wetenschappelijke inzichten en speelt in op nieuwe ontwikkelingen in het media-aanbod. De deskundigen die hieraan werken zijn betrokken bij het onderwerp en de besten op hun gebied in Nederland.
Houdt het NICAM rekening met de mening van ouders?
Vanaf het begin zijn de meningen en wensen van ouders richtinggevend geweest voor de invulling en ontwikkeling van het systeem. Het kan immers alleen succesvol zijn als het voldoet aan de wensen van de gebruikers. De ouders zijn voortdurend via consumentenonderzoeken gepeild. Het was de wens van ouders om geïnformeerd te worden over de inhoud van mediaproducten, vooral wat betreft geweld, angstwekkende scènes, seks, discriminatie, drugsgebruik en grof taalgebruik, omdat zij zich daarover het meeste zorgen maakten. Ouders zijn bovendien bij de uitvoering van Kijkwijzer betrokken via de onafhankelijke adviescommissie.
Is Kijkwijzer minder streng dan het buitenland?
Internationale vergelijkingen van onafhankelijke buitenlandse instellingen, zoals de Europese Commissie en het Duitse classificatie instituut FSF, laten zien dat de Kijkwijzer classificaties op het niveau liggen van Engeland, Duitsland, Scandinavië en Oostenrijk, en in een aantal gevallen strenger zijn.
Hoe kan het dat sommige DVD's en video's geen of afwijkende pictogrammen hebben?
Kijkwijzer werd in de DVD- en videosector op 1 januari 2002 geïntroduceerd. In videotheken en winkels worden soms nog oudere producties aangetroffen zonder Kijkwijzer of met een afwijkend pictogram. Soms ontbreken ook pictogrammen omdat een distributeur zich niet bij Kijkwijzer wil aansluiten of omdat sprake is van parallelimport, zonder tussenkomst van een Nederlandse distributeur. Het NICAM is over deze ongewenste situatie in gesprek met de overheid.
Geldt Kijkwijzer ook voor muziekclips?
De muziekclip zenders in Nederland hanteren zoals andere tv-zenders Kijkwijzer. Alle muziekclips worden beoordeeld met het Kijkwijzer classificatiesysteem en krijgen een leeftijdsadvies. Aan dit leeftijdsadvies is een uitzendtijd verbonden. Het betekent dat bijvoorbeeld een clip met het leeftijdsadvies 12 jaar niet vóór 20.00 uur en met het leeftijdsadvies 16 jaar niet vóór 22.00 uur mag worden uitgezonden. De clipzenders houden zich hier aan en zenden deze clips niet overdag uit. Het NICAM ontvangt hierover zelden klachten. Anders dan bij gewone tv-programma's worden de leeftijden en pictogrammen van Kijkwijzer niet bij de clips in beeld gebracht. Dat is niet zinvol vanwege de korte duur van clips. Wel worden er voorafgaand aan de tijdsblokken leeftijds- en inhoudspictogrammen getoond. Dit hoeft niet te betekenen dat er in iedere clip die in dat blok vertoond wordt beelden bevat waarvoor die specifieke pictogrammen waarschuwen, maar het kan wel. Overigens, Nederland is internationaal het enige land waar muziekclips stelselmatig worden beoordeeld.
Wie controleert het NICAM en de toepassing van Kijkwijzer?
In de eerste plaats controleren de consumenten zelf de correcte uitvoering van Kijkwijzer. Als zij het niet eens zijn met een classificatie of andere klachten hebben, kunnen zij terecht bij de onafhankelijke Klachtencommissie van het NICAM. Overtreders riskeren sancties tot een maximum van ¤135.000. De overheid heeft het NICAM erkend op basis van een artikel in de Mediawet. In opdracht van de overheid houdt het Commissariaat voor de Media toezicht op de uitvoering van Kijkwijzer. Het Commissariaat rapporteert jaarlijks aan het kabinet.
De overheid heeft het NICAM en Kijkwijzer de afgelopen jaren intensief getoetst en geëvalueerd. In dit kader verscheen in december 2005 het rapport 'Wijzer Kijken' van de Commissie Jeugd, Media en Geweld. Deze door de kabinet ingestelde commissie bracht een positief advies uit over het NICAM. Naar het oordeel van de in het NICAM samenwerkende audiovisuele branches gaat het bij de bescherming van kinderen tegen schadelijke film- en televisieproducties om een maatschappelijk belang. In navolging van de Commissie Jeugd, Media en Geweld en ook de Europese Commissie acht het NICAM het belangrijk dat de overheid bij de uitvoering van Kijkwijzer betrokken blijft.
En wat doet het NICAM met games en internet?
De classificatie van games is sinds 2003 in Europees verband geregeld. Dat gebeurt in de vorm van zelfregulering met het NICAM en Kijkwijzer als voorbeeld. Het NICAM is ook de uitvoerder van dit systeem dat de naam PEGI heeft gekregen. Hoewel internet formeel niet tot het werkterrein behoort, is het NICAM betrokken bij nationaal en internationaal overleg.
Het classificeren
Codeurs
Met behulp van een door Kijkwijzer ontwikkeld vragenformulier classificeren de omroepen en film- en videobedrijven hun producties zelf. Speciaal daarvoor opgeleide medewerkers, zogenaamde codeurs, bekijken een productie zorgvuldig en beantwoorden via internet een vijftigtal vragen over wat ze gezien hebben. Daarna berekent een Kijkwijzercomputerprogramma welke classificatie de productie vervolgens krijgt.
Betrouwbaarheid
De vragenlijst die de codeurs moeten invullen, is ontwikkeld door een groep gerenommeerde wetenschappers op het gebied van media en jeugd. Zij hebben gebruik gemaakt van onderzoeken naar de schadelijke invloed van audiovisuele producties op kinderen en jongeren. Tevens is er zorgvuldig rekening gehouden met de wensen van ouders en opvoeders. Alles tezamen maakt dat de vragenlijst in de praktijk een betrouwbaar meetinstrument is gebleken.
De vragenlijst
Benieuwd naar de vragenlijst die de codeurs gebruiken? U kunt deze hier downloaden en afdrukken.
Hoe komt de classificatie tot stand?
Aan de hand van een aantal vragen beoordeelt de codeur een televisieprogramma of film op geweld, angst, seks, discriminatie, drugs- en alcoholgebruik en grof taalgebruik. Aan elk van deze onderwerpen wordt een leeftijd gekoppeld. Het onderwerp met de hoogste leeftijdsscore bepaalt het uiteindelijke leeftijdsadvies dat Kijkwijzer aan een productie geeft. Natuurlijk kan een televisieprogramma of film ook op meerdere onderwerpen hoog scoren. Vanwege de overzichtelijkheid bestaat een advies echter nooit uit meer dan drie inhoudspictogrammen. De prioriteit ligt, mede op verzoek van ouders, bij de pictogrammen voor geweld, angst en seks. Als u geïnteresseerd bent in het volledige resultaat van een classificatie met alle pictogrammen, dan kunt u dat vinden in de classificatie database van Kijkwijzer. Ga in dat geval naar de homepage en klik op Zoek Classificaties.
