MM: Met uw film Entre les Murs wilt u een rauwe en waarheidsgetrouwe visie op het huidige schoolsysteem geven. Hoe bent u tot zo’n soort visie gekomen?LC: De auteur van het boek waarop de film gebaseerd is, François Bégaudeau, die tevens de hoofdrol in de film speelt, is zelf een hele tijd leraar geweest en heeft al zijn analyses zowel in het boek als in de film gestopt. Daarbij komt dat we werkten met jonge amateur-acteurs die zelf nog op de middelbare school zitten. Zij hebben dus voldoende ervaring over hoe het er daar aan toe gaat.
MM: En hoe heeft u die jonge amateurs instructies gegeven om te acteren?
LC: We hielden workshops voor de jongeren waarmee we ze lieten improviseren en tijdens de feitelijke opnames hebben we ze ook vooral laten improviseren. We stippelden in grote lijnen uit waar het verhaal naartoe ging, maar lieten de leraar en de leerlingen hun gang gaan waardoor een schoolachtige situatie ontstond. Dit alles namen we gewoon op met vier camera’s die door het lokaal liepen. Tijdens de opnames gaven we ze ook geen instructies, hooguit kleine hints. Ook lieten we ze voor een deel zelf vrij in wat ze wilden laten zien. De jongen die gothic speelt, Arthur, is helemaal niet zo in het echte leven. Hij heeft zelf onderzoek gedaan naar wat die subcultuur inhield en heeft zelf ook vrienden die gothic zijn. Er zit een scène in de film waarin ze debatten leren voeren. De meesten hebben het over voetbal, maar hij besluit zijn stijl te verdedigen. Daarbij heeft hij ook zelf gezocht naar de woorden die een echte gothic zou gebruiken.
MM: In de film geeft u niet echt blijk van één groot verhaal dat als leidraad dient. Het zijn vooral veel observaties waarbij u probeert in te spelen op de interesse van het publiek. Was u nooit bang dat u daarmee de aandacht niet kon vasthouden?
LC: Volgens mij zit er toch wel heel sterk een verhaal in, discreet maar toch wel heel sterk. Zo is er de hele kwestie van de uitsluiting. Zowel de fysieke uitsluiting als de morele uitsluiting. Zoals het personage Henriëtte, dat zich afvraagt of ze er wel op d’r plaats is en weet wat ze doet. En dan is er het hele verhaal over François en zijn dilemma: hij wil graag met de leerlingen op gelijke voet communiceren en dat kan niet, maar hij moet toch meedraaien met de instelling. Dat zijn allemaal punten die meedraaien in het verhaal en toch sterker zijn dan ze op het eerste gezicht lijken. En wat betreft het tweede deel van de vraag, het was voor mij tijdens de workshops, waar ze leerden improviseren, al vrij snel duidelijk in hoeverre de film interessant is. Ik filmde dan de hele sessies met een klein cameraatje en ging thuis op zoek naar de leuke zinnetjes die ik die dag had gehoord. Ik bekeek de hele band en zat mee te lachen en mee te leven met wat er op het scherm gebeurde. En dat is in de film ook zo. Er is heel veel spanning, er zit humor in en ik geloof dat de kijker dat ook zo ervaart.
MM: De film gaat over de verschillen in de maatschappij en het principe van school. Heeft dit iets van doen met uw ouders, die beide leraar waren?
LC: Als je opgroeit met je ouders die leraar zijn, dan hoor je ze uiteraard ook veel over school praten. Maar ik ben nu zelf vader en mijn kinderen gaan ook naar school en ik had het gevoel dat ik helemaal niets wist van wat zich daar afspeelde. Er zijn namelijk dingen die kinderen niet vertellen en ook dingen die docenten niet vertellen, want zij beschermen zichzelf natuurlijk ook. Ik wou simpelweg weten wat er gebeurde in die scholen waar ik niets van weet. Uiteindelijk gebeuren er ook heel veel dingen op school die bepalend zijn voor wie of wat we later worden. Het is één van de plaatsen waar we leren redeneren, leren nadenken, en het is dus één van de plaatsen waar we kunnen zien hoe de democratie nu eigenlijk in elkaar zit. Het is ook een beetje als in Ressources Humaines, waarbij ik in een onderneming ben gaan filmen. Alle problemen van de maatschappij komen daar samen en lopen door elkaar heen. Het is een soort van klankbord van al die problemen en dat wilde ik gaan bekijken.
"Er zijn dingen die kinderen niet vertellen, maar ook dingen die docenten niet vertellen"
MM: U bent vroeger natuurlijk ook zelf naar school geweest…
LC: Dat is zo lang geleden dat ik het me niet meer herinner (glimlacht).
MM: Maar welke persoonlijke ervaringen zitten in de film? En wat is er door de jaren heen in uw ogen veranderd?
LC: Er zijn uiteraard jaren verstreken en daarmee is de wereld en de franse samenleving veranderd. In de tijd dat ik opgroeide woonde ik in een klein stadje waar op school alle mensen blank waren en van de middenklasse. Het bevatte dus niet dezelfde diversiteit als die we in de film zien. Die diversiteit stelt de leerlingen nu open voor andere dingen en dat is iets wat ik in mijn tijd niet had.
MM: U heeft onlangs de Gouden Palm gewonnen en daarmee een stukje erkenning gekregen. Is erkenning iets wat u altijd heeft geprobeerd na te streven?
LC: De Gouden Palm was voor mij geen doel op zich. Wat ik graag wil, is dat er een maximum aantal mensen naar de film gaat kijken, zodat ik de mogelijkheid heb om mijn volgende film te maken. Daarbij hoop ik meer middelen te krijgen en minder compromissen te hoeven sluiten. De Gouden Palm zal dat in mijn ogen wel mogelijk maken. Anderzijds is het feit dat een Gouden Palm aan een dergelijke film als Entre les Murs werd toegereikt hoopgevend, want er is op een bijzondere manier aan gewerkt en het is ook met een klein budget gemaakt. De acteurs waren onervaren, er was geen groot scenario waarbij we vooral hebben gewacht op dat ene moment om op verder te borduren. Financiers houden niet van zo’n werkwijze. De Gouden Palm vind ik dus hoopgevend in die zin dat de filmwereld zoals ik daar van hou, kan blijven bestaan en dat er meer producenten en financiers op dergelijke films zullen afkomen.
MM: Één van de doelen die u dus graag wil bereiken is het maken van minder compromissen. Met welke compromissen had u bij Entre les Murs moeite?
LC: Nou, een compromis dat altijd terugkomt is bij de casting. Wanneer je een speelfilm of televisiefilm maakt en bij een televisiezender aanklopt, beginnen ze direct te pushen om er bekende namen voor te gebruiken. Ze zijn snel bang dat er bij minder bekende acteurs, of zelfs amateurs zoals bij deze film, minder mensen gaan kijken. Bovendien zijn er ook eisen bij het verhaal, ze willen altijd dat het zo lineair en simpel mogelijk blijft, omdat ze bang zijn dat sommige idioten het niet kunnen volgen en direct de televisie uitdraaien. Daar neigen de producenten bijna direct naar en ik geef daar weerstand aan en hoop dat ik daar altijd weerstand aan kan blijven geven.
MM: Tegen het einde van de film vertellen de kinderen wat ze hebben geleerd. Het is allemaal tamelijk chaotisch en we kunnen moeilijk stellen dat ze veel hebben geleerd. Gelooft u in het huidige schoolsysteem?
LC: Ik wilde aantonen dat het schoolsysteem heel ingewikkeld en complex is. En ik wilde ook aantonen dat je eigenlijk niet kunt zeggen of het wel of niet werkt, want er zijn altijd bepaalde gevallen waardoor je het niet zwart of wit kunt beschouwen. Er is bijvoorbeeld een leerling die zegt: “Ik heb niets geleerd”. Tsja, dat geloof ik niet. Maar er zijn ook positieve gevallen; als er iemand komt voordragen wat hij geleerd heeft betekent dat niet alleen dat hij wat geleerd heeft, maar ook dat hij het begrepen heeft en er wat mee doet. Helaas kun je ook zien dat er op school binnen de groepjes meer tot uitsluiting wordt gekomen dan tot samenhang. Dat is een probleem dat verder gaat dan de school zelf, het is iets wat te maken heeft met onze gehele maatschappij. Je merkt namelijk dat veel mensen neerkijken op handenarbeid en ander werk weer overdreven ophemelen, dat zie je op school ook. Ik wou bij deze film geen standpunt innemen, maar dit alles weerspiegelen en beschrijven.
MM: U zegt dus dat een groot deel van hoe de school in elkaar zit met de maatschappij van doen heeft. Wat vindt u eigenlijk van die maatschappij, denkt u dat het als geheel werkt?
LC: Dat is een moeilijke vraag. Ideologisch gezien zou ik ‘ja’ kunnen knikken. Maar we moeten eerlijk blijven en constant onderhandelen met de realiteit, dan lukt het je wel om er zo tussendoor te glippen. Maar in alle eerlijkheid sta ik niet zo optimistisch tegenover de toekomst. Daar wilde ik met Entre les Murs graag afstand van nemen en door middel van een objectief beeld mensen laten nadenken.
Entre les Murs draait vanaf 27 november in de Nederlandse bioscopen.
